Những người "giữ lửa" ký ức Điện Biên

Giữa không gian lịch sử, giọng thuyết minh viên Phạm Thị Tình vang lên đầy cảm xúc. Trước mắt du khách là xác chiếc xe tăng Bazeille - cái tên được người Pháp đặt theo một ngôi làng anh hùng trong cuộc chiến Pháp - Phổ, với kỳ vọng khơi dậy tinh thần chiến đấu cho binh lính. Nhưng lịch sử đã rẽ theo hướng khác. “Rạng sáng ngày 1/4/1954, chiếc xe tăng này bị 4 chiến sĩ của ta bắn cháy…” - giọng chị Tình chậm lại một nhịp, ánh mắt hướng về phía bia mộ nhỏ bên cạnh. Đó là ngôi mộ tập thể của chính 4 người lính đã làm nên chiến công ấy. Các anh dùng súng Bazoka, áp sát, tiêu diệt mục tiêu trong làn đạn dày đặc. Chiếc xe tăng bốc cháy, hệ thống phòng thủ của đối phương bị phá vỡ. Các anh cũng hy sinh. “Tấm bia trắng không dòng tên họ/ Không năm sinh, không để dấu thôn làng/ Như tất cả cuộn thành tiếng nổ/ Ném vào hầm ngầm, ụ súng, xe tăng…”.

Khoảnh khắc ấy, không gian như chùng xuống. Đoàn du khách đứng im trong niềm tưởng nhớ, tri ân. Một lúc sau, anh Bùi Văn Bình, du khách từ Hà Nội lần đầu đến Điện Biên khẽ nói: “Nghe kể trực tiếp tại dấu tích chiến trường xưa mới thấy chiến thắng này không hề dễ dàng. Có những con người mình không biết tên, nhưng lại không thể quên”!

Đó cũng là điều mà những người làm công việc thuyết minh như chị Tình luôn nỗ lực. Không chỉ giới thiệu, các chị cố gắng kể lại lịch sử như một câu chuyện sống động, để người nghe không chỉ hiểu mà còn cảm được.

Chúng tôi có dịp trò chuyện cùng chị Phạm Thị Tình, sau khi dẫn đoàn xong. Chị Tình kể, có lần dẫn đoàn khách, trong đó có con gái của một chiến sĩ từng tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Khi nghe lại những dòng thư trước giờ xung trận của thế hệ cha, ông, người phụ nữ ấy lặng đi, nước mắt rơi giữa đồi A1. Khoảnh khắc đó khiến tôi càng thấm thía ý nghĩa của công việc mình đang làm: Kể lại quá khứ để những giá trị ấy mãi được gìn giữ và lan tỏa.

“Một trong những kỷ niệm khiến tôi không thể nào quên là lần đón các Chiến sĩ Điện Biên - những người đã trực tiếp tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ - trở lại thăm chiến trường xưa tại đồi A1. Dù mái tóc đã bạc trắng, bước chân đã chậm, yếu; có bác cần người dìu, nhưng không ai muốn dừng lại giữa chừng, các bác vẫn kiên trì từng bước leo lên đỉnh đồi. Đó là hành trình trở về ký ức, trở về với đồng đội, với những năm tháng không thể nào quên. Khi đứng trên đỉnh đồi A1, nghe lại những câu chuyện về trận đánh năm xưa, ánh mắt các bác bỗng xa xăm. Có bác lặng im hồi lâu, có bác nghẹn ngào không nói nên lời. Những giọt nước mắt lăn dài - không chỉ là nỗi xúc động mà còn là niềm tự hào, là niềm tưởng nhớ đồng đội đã mãi mãi nằm lại nơi này. Với người hướng dẫn viên chúng tôi, đó không chỉ là một buổi thuyết minh, mà là một bài học sống động, chân thực nhất về lịch sử, qua chính những con người đã làm nên lịch sử!” - chị Tình chia sẻ.

Rời đồi A1, chúng tôi xuôi về phía di tích hầm Đờ-cát - nơi từng là đầu não của tập đoàn cứ điểm được quân Pháp coi là “bất khả xâm phạm”. Tại đây, chị Nguyễn Thùy Dương, một hướng dẫn viên dày dạn kinh nghiệm, thuyết minh cho du khách về cấu trúc hầm và thời khắc tướng Đờ-cát bị bắt sống.

Chị Dương tâm sự: Để kể lại câu chuyện lịch sử không hề đơn giản. Những mốc thời gian dày đặc, những chi tiết quân sự phức tạp… nếu không chắt lọc, người nghe rất dễ bị “ngợp”. Vì thế, tôi thường lựa chọn phương pháp kể bằng hình ảnh, cảm xúc để dẫn dắt người nghe”.

Vào những dịp cao điểm, khi lượng khách du lịch tăng mạnh, các hướng dẫn viên phải làm việc với cường độ cao, chia ca, điều tiết đoàn, đồng thời phối hợp với lực lượng tình nguyện viên để đảm bảo chất lượng thuyết minh. Một trong những gương mặt trẻ đang góp sức vào công việc ấy là Quàng Thị Thu Vân, sinh năm 2000, tình nguyện viên tại khu di tích Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ (xã Mường Phăng).

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Mường Phăng, Vân chọn cách gắn bó với quê hương bằng việc kể lại câu chuyện của mảnh đất lịch sử nơi đây. Năm 2023, sau khi tốt nghiệp chuyên ngành văn hóa du lịch, với tình yêu lịch sử và mong muốn được góp một phần sức nhỏ bé vào việc quảng bá hình ảnh quê hương, Vân đã đăng ký làm tình nguyện viên hướng dẫn tại Khu di tích Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ.

Vân cho biết: “Công việc tình nguyện không có thù lao, nhưng đổi lại là trải nghiệm. Trong quá trình làm tình nguyện viên hướng dẫn, tôi đã học hỏi và trưởng thành rất nhiều. Ngoài ra, công việc giúp tôi mở rộng kiến thức lịch sử, bởi mỗi du khách lại mang đến những góc nhìn, cách tiếp cận thú vị khác nhau. Qua đó, tôi không chỉ là người truyền đạt mà còn là người tiếp nhận và tích lũy thêm nhiều kiến thức quý báu”.

Sự nỗ lực của những “người giữ lửa” đã góp phần không nhỏ trong những kết quả ấn tượng của lĩnh vực du lịch Điện Biên. Theo thống kê, 3 tháng đầu năm 2026, lượng khách tham quan các điểm di tích đạt hơn 73.500 lượt, tăng mạnh so với con số 41.700 lượt của năm 2025. Tính chung, toàn tỉnh Điện Biên đã đón 550.000 lượt khách (tăng 1,29 lần so với cùng kỳ năm 2025), trong đó khách quốc tế đạt 3.943 lượt.

Ông Nguyễn Anh Đạo, Giám đốc Ban Quản lý di tích tỉnh Điện Biên cho biết: Để nâng cao trải nghiệm cho du khách, thời gian tới Ban Quản lý di tích sẽ triển khai nhiều giải pháp. Cùng với thuyết minh truyền thống Ban Quản lý sẽ đẩy mạnh các hoạt động trải nghiệm “nhập vai” như: Làm chiến sĩ, dân công, tham gia “bữa cơm chiến sĩ” hay “hành quân”. Đồng thời, ứng dụng công nghệ số trong thuyết minh và triển khai ứng dụng Audio guide (thuyết minh đa ngôn ngữ), trải nghiệm thực tế ảo… nhằm thu hút du khách, nhất là giới trẻ.

Và, song hành với công nghệ, vẫn có những con người đang miệt mài "giữ lửa" để ký ức về một “Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” mãi mãi là bản anh hùng ca bất tử trong dòng chảy lịch sử dân tộc.