Mở rộng trợ giúp pháp lý tạo "điểm tựa" công lý cho đối tượng yếu thế

Qua thảo luận, các đại biểu nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Tuy nhiên, cần nghiên cứu mở rộng đối tượng nhằm bảo đảm tính linh hoạt khi áp dụng.

Cơ bản nhất trí với nhiều nội dung trong tờ trình, báo cáo thẩm tra và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, các đại biểu Quốc hội cho rằng, đây là một chế định pháp luật thể hiện tính nhân văn sâu sắc của chế độ ta. Trợ giúp pháp lý là một lĩnh vực có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận công lý của các nhóm yếu thế trong xã hội. Góp ý về người (đối tượng) được trợ giúp pháp lý tại Khoản 2, Điều 1 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị mở rộng theo hướng bao quát và thực chất hơn.

Cụ thể, cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú, bởi đây là nhóm đối tượng có nguy cơ bị tổn thương cao và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Bên cạnh đó, cần bổ sung một số đối tượng như: Nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây là những nhóm rất cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Cụ thể, đại biểu đề xuất sửa đổi Khoản 6, Điều 7 theo hướng quy định "người dân tộc thiểu số" mà không gắn với điều kiện cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn. Bổ sung Khoản 8 vào Điều 7, bao gồm các đối tượng: Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của pháp luật; người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Đối với người cao tuổi, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị rà soát lại theo hướng không quy định dàn trải, mà cần gắn với các tiêu chí cụ thể như: Người cao tuổi cô đơn, không nơi nương tựa hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.

Cùng chung quan điểm về việc cần thiết mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý (Điều 7), đại biểu Nguyễn Thanh Phong (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) đề nghị bổ sung thêm các nhóm đối tượng vào diện được trợ giúp pháp lý như: Người có thu nhập thấp (những người có thu nhập dưới mức trung bình nhưng chưa thuộc diện hộ nghèo vì thực tế họ vẫn không đủ điều kiện kinh tế để thuê luật sư); các đối tượng yếu thế khác (người bị bạo lực gia đình, người bị nhiễm chất độc da cam, người thất nghiệp hoặc mất việc làm do các nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh, hay khủng hoảng kinh tế).

Ngoài các hình thức thụ động như tư vấn hay tham gia tố tụng khi có yêu cầu, đại biểu đề xuất thêm các hình thức chủ động, đa dạng hóa hình thức trợ giúp như: Tuyên truyền và hỗ trợ trực tiếp (thực hiện tại các trại giam, bệnh viện, khu công nghiệp hoặc những nơi tập trung đông công nhân lao động nghèo); chuyển đổi số (Xây dựng nền tảng trợ giúp pháp lý trực tuyến để người dân, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, dễ dàng tiếp cận và hiểu biết pháp luật).

Liên quan đến nội dung trợ giúp pháp lý, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, so với Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, dự thảo luật lần này đã có bước tiến quan trọng khi mở rộng đối tượng thụ hưởng từ 7 nhóm lên 11 nhóm.

Trước những đề xuất của đại biểu Quốc hội về việc tiếp tục mở rộng thêm phạm vi này, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng bày tỏ sự đồng tình về tính xác đáng và nhân văn của chính sách. Theo Bộ trưởng, đây là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc quan tâm, hỗ trợ các đối tượng yếu thế, giúp họ tiếp cận công lý một cách thuận lợi và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng lưu ý việc mở rộng đối tượng thụ hưởng phải phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước. Do dịch vụ trợ giúp pháp lý được cung cấp hoàn toàn miễn phí cho người dân, toàn bộ chi phí vận hành sẽ do ngân sách nhà nước bảo đảm. Vì vậy, nếu mở rộng phạm vi quá lớn, vượt quá khả năng chi trả của ngân sách, chính sách sẽ khó bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.

Cơ quan chủ trì soạn thảo ghi nhận các ý kiến đóng góp của đại biểu và sẽ tiếp tục rà soát, nghiên cứu kỹ lưỡng để tiếp thu trong phạm vi phù hợp. Với những đề xuất mở rộng trên diện rộng, Bộ trưởng đề nghị cần có thêm thời gian nghiên cứu để thực hiện vào thời điểm các điều kiện kinh tế-xã hội cho phép.