Từ vụ bé gái tử vong do viêm não mô cầu, tăng cường phòng bệnh bằng vaccine

Từ đầu năm 2026 đến nay, bệnh do não mô cầu liên tục có diễn biến phức tạp với nhiều ca mắc, gặp biến chứng nặng tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước như Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng, An Giang.

Mới đây nhất (16/3), một học sinh lớp 5 ở đặc khu Phú Quốc (An Giang) phải nhập viện cấp cứu trong tình trạng nguy kịch. Người nhà cháu bé cho hay, trước khi nhập viện, cháu bị sốt, mệt mỏi, đau đầu, nhưng nghĩ con sốt thông thường. Sau đó, bé gái diễn tiến nặng nhanh chóng, phát ban khắp người, tím tái, khó thở.

Bác sĩ Trung tâm Y tế Phú Quốc tiến hành hồi sức tích cực song bệnh diễn biến quá nhanh, bé gái tử vong cùng ngày, nghi ngờ do não mô cầu.

Trong khi chờ kết quả xét nghiệm, ngành Y tế An Giang triển khai các biện pháp khoanh vùng, giám sát dịch tễ, khử khuẩn lớp học của cháu bé như một ca nhiễm não mô cầu.

Đến 19/3, kết quả xét nghiệm của Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh cho thấy, bé gái bị viêm não mô cầu nhóm B.

Lực lượng y tế đã theo dõi các ca tiếp xúc gần với cháu bé. Đến hiện tại chưa phát hiện nghi ngờ ca mới.

Trước đó, ngày 12/3, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Lâm Đồng thông tin về một học sinh 14 tuổi bị viêm màng não do não mô cầu, đáng chú ý, có tới 69 người tiếp xúc gần, bao gồm cả nhân viên y tế.

Vào ngày 6/3, một phụ nữ 47 tuổi, quê Vĩnh Long, bị nhiễm trùng huyết dẫn đến nguy kịch. Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng thở nhanh, huyết áp tụt, mạch nhanh nhẹ, tri giác lơ mơ, da nổi vết bầm tím kèm nhiều ban xuất huyết có dấu hiệu hoại tử.

BSCKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, bệnh do não mô cầu diễn tiến cực nhanh, có thể gây tử vong trong vòng 24 giờ và để lại di chứng nặng nề. Năm 2025, cả nước ghi nhận gần 100 ca não mô cầu, ít nhất 3 trường hợp tử vong.

Trước bối cảnh số ca mắc gia tăng và nguy cơ bệnh diễn biến phức tạp, nhu cầu phòng ngừa chủ động đang được cộng đồng đặc biệt quan tâm.

Theo BS Chính, não mô cầu là một trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất tại Việt Nam. Bệnh được xếp vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm B của Bộ Y tế do khả năng lây lan nhanh, có thể gây tử vong.

"Não mô cầu gây hai thể bệnh thường gặp là viêm màng não (chiếm hơn 50% các trường hợp bệnh do não mô cầu xâm lấn) hoặc nhiễm trùng huyết tối cấp (chiếm từ 5-20%), thậm chí kết hợp cả hai thể. Một số trường hợp ít gặp hơn bao gồm viêm phổi (chiếm từ 5-15%), viêm kết mạc, viêm tai giữa, viêm thanh môn, viêm khớp, viêm niệu đạo, viêm màng ngoài tim", BS Chính nhấn mạnh.

Ngay cả khi được chẩn đoán sớm và chăm sóc tích cực, có từ 10- 20% người bệnh vẫn tử vong và tỷ lệ tử vong lên đến 50% nếu không được điều trị. Đặc biệt với thể nhiễm khuẩn huyết, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 40%. Khoảng 20% người sống sót chịu các di chứng nặng nề như đoạn chi, chạy thận nhân tạo, co giật, động kinh, giảm thính lực, rối loạn thần kinh, suy giảm trí nhớ, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng sống.

"Đáng lo ngại, dấu hiệu phát ban đặc trưng của bệnh do não mô cầu đôi khi không xuất hiện, khiến bệnh nhân bỏ lỡ “giai đoạn vàng” điều trị và thường nhập viện khi đã rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng, ban hoại tử xuất huyết, làm tăng nguy cơ tử vong. Trong thể nhiễm trùng huyết tối cấp, thời gian từ khởi phát đến tử vong có thể chỉ 6-8 giờ nếu không được xử trí kịp thời", BS Chính nói.

PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, với hơn 12 nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W, Y phổ biến nhất. Hai nhóm W và C được ghi nhận gây tỷ lệ tử vong cao.

Bệnh xuất hiện quanh năm, dễ bùng phát thành ổ dịch nhỏ vào mùa lạnh. Trẻ em, học sinh, sinh viên sống tập trung trong ký túc xá, người cao tuổi và những người có cơ địa suy giảm miễn dịch. Trong cộng đồng luôn tồn tại nhóm người lành mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng khiến việc kiểm soát bệnh khó khăn.

Não mô cầu lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi hít phải giọt bắn mũi, họng từ người bệnh và người mang vi khuẩn không biểu hiện triệu chứng hay còn gọi là người lành mang trùng.

Nguy cơ lây nhiễm cao hơn khi tiếp xúc trong phạm vi gần và không gian kín. Dịch tiết chứa vi khuẩn còn có thể bám trên bề mặt đồ vật như bàn, tay nắm cửa trong 1-2 giờ và lây sang người khác khi chạm tay vào mắt, mũi, miệng.

"Để phòng ngừa được bệnh do não mô cầu toàn diện hơn, cần phải tiêm phòng đầy đủ các nhóm huyết thanh thường gây bệnh não mô cầu", ông Phu nói.

Chuyên gia cho biết, hiện nay, Việt Nam hiện đã có đầy đủ vaccine phòng 5 nhóm huyết thanh não mô cầu nguy hiểm và phổ biến nhất gồm A, B, C, Y và W.

Theo một số nghiên cứu, lên đến hơn 90% số ca mắc não mô cầu xâm lấn ở Việt Nam là do nhóm huyết thanh B (MenB) gây ra. Bên cạnh đó, vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó 6 nhóm A, B, C, Y, W-135, và X là nguyên nhân chính gây ra hơn 90% số ca bệnh trên toàn thế giới. Chuyên gia cũng đưa ra khuyến cáo dự phòng chủ động viêm não mô cầu bằng vaccine cho mọi độ tuổi, đặc biệt nhóm thanh thiếu niên là rất cần thiết.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, phòng ngừa các ca bệnh và dịch bùng phát não mô cầu thông qua tiêm chủng là chiến lược kiểm soát tốt nhất. Vì vậy, để chủ động bảo vệ sức khỏe, tiêm chủng vaccine được xem là chiến lược phòng ngừa hiệu quả và bền vững nhất.