Định danh trên không gian mạng: Xử lý triệt để sim rác, tài khoản ảo

Ngày 31/12/2025, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 57-CT/TƯ về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị. Một trong những nội dung quan trọng là Chỉ thị yêu cầu triển khai hệ thống định danh và xác thực không gian mạng quốc gia; thống nhất định danh công dân, người dùng mạng xã hội, thuê bao viễn thông và tài nguyên internet. Kiên quyết xử lý triệt để tình trạng sim rác, tài khoản ảo, nặc danh; áp dụng biện pháp xác thực danh tính bắt buộc đối với người dùng mạng xã hội và cơ chế kiểm soát độ tuổi để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Chỉ thị được ban hành trong bối cảnh dữ liệu trở thành tài nguyên chiến lược, trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng, không gian mạng trở thành không gian tác chiến mới, đòi hỏi việc bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, bảo mật thông tin không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà là vấn đề an ninh quốc gia, chủ quyền quốc gia, ổn định chính trị, xã hội và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trước đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 9/11/2024 về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng. Một trong những mấu chốt của nghị định là nhà cung cấp dịch vụ phải xác thực tài khoản người dùng mạng xã hội bằng số điện thoại tại Việt Nam. Trong trường hợp không thể dùng số điện thoại, mạng xã hội yêu cầu sử dụng số định danh cá nhân nhằm bảo đảm chỉ những tài khoản đã xác thực mới được đăng tải thông tin như viết bài, bình luận, livestream và chia sẻ thông tin…

Có một thực tế, việc mạo danh cá nhân, tổ chức trên không gian mạng ngày càng trở nên tinh vi với nhiều hình thức khác nhau, mục đích để lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc bôi nhọ danh dự gây hoang mang dư luận. Đặc biệt, lợi dụng sự tiến bộ vượt bậc của AI, các nhóm tội phạm đã sử dụng công nghệ Deepfake để tạo video mạo danh, chatbot lừa đảo, mạo danh giấy tờ tùy thân… Chỉ riêng lừa đảo trực tuyến, trong 3 năm trở lại đây (2023-2025), đã gây thiệt hại cho người dân lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Trao đổi với phóng viên Báo Hànộimới, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, Tổng Giám đốc Công ty Công nghệ dữ liệu lớn và học máy (Kalapa) Nguyễn Thị Tuyết Nhung phân tích, thế giới ảo và thực ngày càng giống nhau do đó, việc xác thực một cá nhân trong thế giới ảo cũng quan trọng như trong thế giới thực. Xác thực một cá nhân và bảo đảm tính duy nhất của cá nhân đó sẽ giúp bảo vệ công dân khi tham gia hoạt động trên môi trường internet. Việc xác thực danh tính này trên thế giới ảo trở nên đặc biệt cần thiết khi cá nhân đó thực hiện các tương tác, giao dịch liên quan trực tiếp tới tài chính, sự an toàn, tài sản và các lợi ích của cá nhân đó và của cả những người xung quanh. Vì vậy, định danh cá nhân trên không gian mạng là một trong những vấn đề phải làm nhanh và làm sớm nhất có thể.

Nhiều lợi ích quan trọng

Khi mọi cá nhân tham gia vào không gian mạng đều được định danh một cách chính xác và đầy đủ, quản lý thông tin sẽ trở nên hiệu quả hơn. Chẳng hạn, định danh chính xác có thể giúp cung cấp bảo vệ tốt hơn cho quyền riêng tư của người dùng bằng cách bảo đảm rằng thông tin cá nhân chỉ được truy cập bởi người có quyền.

Đặc biệt, nếu mọi công dân được định danh, việc theo dõi và phát hiện các hoạt động tội phạm trực tuyến trở nên dễ dàng hơn; công cụ theo dõi và phân tích dữ liệu có thể được sử dụng để phát hiện các hành vi gian lận, lừa đảo hoặc tấn công mạng. Mỗi cá nhân có một định danh duy nhất trên mạng khiến việc bóp méo thông tin và tạo ra tin tức giả mạo trở nên khó khăn hơn. Việc định danh có thể giúp các nền tảng mạng xã hội quản lý và kiểm soát các hoạt động tiêu cực như bạo lực, kích động, hoặc hoạt động gian lận...

Phân tích ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung cho rằng, việc định danh người dùng trong không gian mạng Việt Nam mang lại nhiều lợi ích quan trọng. Các tổ chức có thể quản lý thông tin cá nhân một cách chính xác hơn và bảo đảm rằng thông tin cá nhân chỉ được sử dụng với mục đích đã được ủy quyền. Việc định danh còn giúp tạo ra một môi trường trực tuyến minh bạch, nơi mà các hành động có thể được theo dõi và kiểm soát một cách hiệu quả. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển một nền kinh tế số trong sạch và công bằng hơn.

Ngoài ra, định danh người dùng là cơ sở quan trọng cho sự phát triển của kinh tế số bởi vì nó tạo ra cơ sở dữ liệu chính xác. Các doanh nghiệp có thể sử dụng thông tin này để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ phù hợp với nhu cầu của người dùng, từ đó tăng cường hiệu suất và hiệu quả kinh doanh.

Đặc biệt, định danh còn giúp mở ra cơ hội tham gia trong kinh tế số cho mọi người, kể cả những người dân ở các khu vực ít phát triển. Việc xây dựng hệ thống định danh toàn diện có thể giúp đẩy mạnh việc tiếp cận internet và các dịch vụ kỹ thuật số đến các cộng đồng xa xôi...

Với việc công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, việc cung cấp dữ liệu cá nhân trên không gian mạng là yêu cầu tất yếu. Do đó, việc bảo mật thông tin cá nhân trên môi trường internet cần sự phối hợp của chủ thể dữ liệu; bên kiểm soát, lưu trữ dữ liệu của cá nhân đó; cuối cùng là các bên đang khai thác sử dụng dữ liệu đó. Thời gian tới, các cơ quan chức năng cũng cần cung cấp giải pháp giúp công dân kiểm soát dữ liệu của mình trên môi trường internet hiệu quả hơn.